Een jaar na de moord op de 17-jarige Lisa staan we opnieuw stil bij een gebeurtenis die diepe indruk heeft gemaakt. Een jonge vrouw die niet meer thuiskwam. Een leven dat abrupt werd beëindigd.
Iedere vrouw die door geweld om het leven wordt gebracht, is er één te veel.
We vinden het belangrijk om juist nu verder te kijken dan deze ene verschrikkelijke gebeurtenis. Want geweld tegen vrouwen is veel omvangrijker dan de moorden die het landelijke nieuws halen. Het speelt zich ook dagelijks af, vaak buiten het zicht van anderen en soms letterlijk achter de voordeur.
Synthia Stoffer, oprichter van JUNO en trainer in weerbaarheid en persoonlijke veiligheid, werd hierover geïnterviewd door EenVandaag. De boodschap: veiligheid van vrouwen is niet alleen een individuele verantwoordelijkheid, maar een maatschappelijk vraagstuk.
Iedere acht dagen een vrouw gedood
De Rijksoverheid stelt dat in Nederland gemiddeld iedere acht dagen een vrouw wordt gedood, vaak door haar partner of ex-partner. In veel gevallen gaat daar een langere periode van dwingende controle aan vooraf.
De meest recente cijfers van het CBS laten zien dat er tussen 2020 en 2024 jaarlijks gemiddeld 22 vrouwen door hun (ex-)partner zijn gedood. In 2024 waren dat 21 vrouwen.
Dat zijn geen abstracte cijfers. Achter ieder getal zit een vrouw, een leven, een familie, vrienden en een omgeving die verder moet zonder haar.
En het probleem begint vaak al veel eerder.
Het onzichtbare geweld achter de voordeur
Geweld tegen vrouwen beperkt zich niet tot de moorden die veel media-aandacht krijgen. Een groot deel van het geweld speelt zich af achter de voordeur en blijft voor de buitenwereld onzichtbaar.
De Rijksoverheid schat dat jaarlijks 200.000 mensen slachtoffer worden van Huiselijk Geweld. Daarbij wordt iemand steeds verder gecontroleerd en beperkt in zijn of haar vrijheid. Vaak worden de signalen door slachtoffers en hun omgeving niet direct herkend.
Ook de CBS-Prevalentiemonitor laat zien hoe omvangrijk huiselijk geweld is. In 2024 gaf 9 procent van de bevolking van 16 jaar en ouder aan in de afgelopen 12 maanden slachtoffer te zijn geweest van één of meerdere vormen van huiselijk geweld. Dat komt neer op bijna 1,3 miljoen mensen.
Huiselijk geweld is bovendien veel meer dan lichamelijk geweld. Het kan ook gaan om psychisch geweld, stalking, seksuele grensoverschrijding, intimidatie, controle en andere vormen van dwingend gedrag.
Juist daarom vinden wij het belangrijk om het probleem eerder te herkennen.
Geweld begint niet altijd met een klap. Het kan beginnen met controleren, kleineren, isoleren, bedreigen of steeds verder bepalen wat iemand wel en niet mag.
Niet alleen reageren als het misgaat
Na een verschrikkelijke gebeurtenis als de moord op Lisa ontstaat begrijpelijkerwijs veel aandacht voor de veiligheid van vrouwen.
Dat is belangrijk.
Een veilige openbare ruimte is belangrijk. Goede verlichting, veilige fietsroutes en plekken waar mensen zich veilig voelen zijn belangrijk.
Maar daarmee pakken we niet het hele probleem aan.
Dat blijkt ook uit het recente onderzoek van EenVandaag. Een jaar na de moord op Lisa zegt 59 procent van de ondervraagden dat onveilige plekken in hun gemeente het afgelopen jaar niet zijn aangepakt.
Dat onderzoek laat opnieuw zien dat we het gesprek breder moeten voeren. Niet alleen over de plekken waar vrouwen zich onveilig voelen, maar ook over waarom vrouwen zich daar onveilig voelen en welk gedrag daaraan ten grondslag ligt.
Zelfverdediging begint bij bewustwording
We zien dat een gebeurtenis als de moord op Lisa vrouwen ook aan het denken zet over hun eigen veiligheid. Na een schokkende gebeurtenis is er vaak tijdelijk meer belangstelling voor zelfverdediging.
Dat begrijpen we.
Maar zelfverdediging gaat voor JUNO niet in de eerste plaats over leren vechten.
Het gaat juist over voorkomen dat je moet vechten.
Bewustwording speelt daarin een belangrijke rol. Signalen leren herkennen. Naar je intuïtie luisteren. Grenzen herkennen. Weten welke keuzes je kunt maken. En jezelf serieus nemen.
Het doel is niet dat vrouwen angstiger worden.
Integendeel.
Wij willen vrouwen helpen om bewust, weerbaar en zelfverzekerd te zijn.
Fysieke technieken kunnen daar onderdeel van zijn, maar echte weerbaarheid begint eerder: bij bewustzijn, zelfvertrouwen en het vermogen om situaties in te schatten en bewuste keuzes te maken.
De verantwoordelijkheid ligt niet bij het slachtoffer
Daarbij vinden we één onderscheid essentieel.
Vrouwen kunnen leren om weerbaarder te worden. Ze kunnen leren signaleren, grenzen stellen en zichzelf beschermen.
Maar daarmee mag de verantwoordelijkheid voor het geweld nooit bij het slachtoffer komen te liggen.
De verantwoordelijkheid voor geweld ligt altijd bij degene die het geweld pleegt.
Daarom moeten we het gesprek breder voeren.
Niet alleen:
Wat kan een vrouw doen als het misgaat?
Maar ook:
Hoe zorgen we ervoor dat mannen stoppen met het gebruiken van geweld? Hoe herkennen we eerder dat het misgaat? En hoe zorgen we ervoor dat de omgeving eerder ingrijpt?
Mannen zijn een belangrijk onderdeel van de oplossing
Geweld tegen vrouwen is geen vrouwenprobleem en ook geen mannenprobleem. Het is een maatschappelijk probleem.
En mannen zijn een belangrijk onderdeel van de oplossing!
Dat begint soms heel dichtbij.
Niet wegkijken wanneer een vriend een grens overgaat. Elkaar aanspreken op seksistische of intimiderende opmerkingen. Niet meelachen met gedrag dat eigenlijk helemaal niet normaal is. En je bewust zijn van het effect van je eigen gedrag.
Mannen hebben als vriend, collega, vader, leidinggevende of teamgenoot invloed op de omgeving waarin zij zich bevinden.
Zwijgen is geen neutrale positie. Het is een keuze.
We hebben als samenleving allemaal een verantwoordelijkheid om geweld zichtbaar te maken en niet te normaliseren. Maar de verantwoordelijkheid voor het geweld zelf ligt altijd bij degene die het pleegt.
Laten we niet wachten tot het fataal wordt
Een jaar na de moord op Lisa blijven we haar herinneren.
Maar laten we het daar niet bij laten.
Laten we niet alleen in actie komen wanneer een jonge vrouw wordt vermoord en het hele land geschokt is.
Laten we ook kijken naar wat er vandaag gebeurt. Naar de vrouwen die achter een voordeur slachtoffer zijn van geweld. Naar de vrouw die wordt gecontroleerd, bedreigd of geïsoleerd. Naar de vrouw die steeds verder haar vrijheid verliest.
Want daar begint ook onze verantwoordelijkheid:
eerder zien, eerder herkennen en eerder ingrijpen.
Iedere vrouw die door geweld om het leven wordt gebracht, is er één te veel.
Maar echte verandering begint wanneer we niet wachten tot een vrouw wordt vermoord voordat we het probleem serieus genoeg vinden.
We moeten niet wachten tot geweld fataal wordt voordat we het serieus nemen.